رتینوپاتی دیابتی یکی از عوارض شایع و جدی دیابت است که به دلیل آسیب تدریجی عروق خونی شبکیه در اثر افزایش مزمن قند خون ایجاد میشود و در صورت عدم درمان میتواند منجر به کاهش دید یا کوری شود. قند خون بالا باعث میشود دیواره مویرگهای شبکیه ضعیف، نشتکننده یا بسته شوند و گاهی عروق جدید و غیرطبیعی تشکیل شود. این بیماری دو مرحله اصلی دارد:
در رتینوپاتی غیرتکثیری (NPDR) هنوز عروق جدید ایجاد نشدهاند اما مویرگها آسیبدیدهاند. در نوع خفیف، تنها تعدادی میکروآنوریسم دیده میشود؛ در نوع متوسط، نشت مایع و خون باعث ایجاد اگزودا و خونریزیهای شبکیه میشود؛ و در نوع شدید، بسته شدن گسترده مویرگها موجب کمخونی شبکیه و ترشح فاکتور رشد عروقی (VEGF) میگردد. در این مرحله ممکن است ادم ماکولا رخ دهد که شایعترین علت کاهش دید در بیماران دیابتی است.
در رتینوپاتی تکثیری (PDR) به دنبال ایسکمی و کمخونی شبکیه، عروق جدید و شکننده در شبکیه یا عصب بینایی رشد میکنند که مستعد خونریزی به داخل زجاجیه هستند. این عروق غیرطبیعی میتوانند باعث رتینال دتچمنت کششی (tractional RD)، فیبروز شبکیه و در مواردی گلوکوم نئواسکولار شوند. این مرحله خطرناکترین نوع رتینوپاتی است و نیاز به اقدام فوری دارد.
درمان رتینوپاتی دیابتی شامل دو بخش است: کنترل متابولیک و درمان چشمی. کنترل دقیق قند خون (HbA1c زیر ۷٪)، فشار خون، چربیها و ترک سیگار از مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند. در مراحل خفیف و متوسط NPDR معمولاً پایش منظم (هر ۶ تا ۱۲ ماه) و کنترل دیابت کافی است. در صورت وجود ادم ماکولا، تزریق داخل زجاجیه داروهای ضد VEGF مانند Aflibercept، Ranibizumab یا Bevacizumab انجام میشود و در برخی موارد لیزر فوکال یا گرید برای نواحی نشتکننده کاربرد دارد.
در مرحله PDR، درمان اصلی لیزر پانرتینال (PRP) است که با سوزاندن نواحی ایسکمیک شبکیه، تولید VEGF را کاهش داده و از رشد عروق جدید جلوگیری میکند. در موارد خونریزی زجاجیه یا دتچمنت شبکیه، ویترکتومی انجام میشود. گاهی تزریق ضد VEGF نیز قبل یا همراه لیزر برای کاهش نئوواسکولاریزاسیون انجام میشود.
تمام بیماران دیابتی باید بهطور منظم تحت معاینه چشم قرار گیرند: در بیماران دیابت نوع ۱ از پنج سال پس از تشخیص و در دیابت نوع ۲ از زمان تشخیص، سپس بهصورت سالیانه یا با فواصل کوتاهتر در صورت وجود رتینوپاتی. تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع، کلید اصلی پیشگیری از نابینایی در این بیماران است.
